Millenni I


... millenni I abC • millenni I • millenni II ...

Sègle I • Sègle II • Sègle III • Sègle IV • Sègle V
Sègle VI • Sègle VII • Sègle VIII • Sègle IX • Sègle X

Lista dels millennis • Lista dels sègles

Lo millenni I (millenni primièr o millenni un) comencèt lo 1èr de genièr de l'an 1 e s'acabèt lo 31 de decembre de l'an 1000.

Somari

Eveniments

  • Començament del Cristianisme
  • 14 : mòrt d'August, considerat com lo primièr emperaire roman,
  • 64 : grand incendi de Roma,
  • 67 a 90 : redaccion dels evangèlis,
  • 70 : destruccion pels romans del segond Temple de Jerusalèm,
  • 79 : erupcion de Vesuvi, relatada per Plini lo Jove,
  • 105-115 : invasion de Dacia e de Mesopotamia per l'emperaire Trajan, mai granda extension de l'empèri roman,
  • 212 : l'emperaire roman Caracalla acòrda la ciutadanetat romana a totes los abitants libres de l'Empèri,
  • 220 : fin de l'empèri Han en China,
  • 240 : començament de la predicacion de Mani,
  • 240-280 : renhe del maarajà Srî Gupta,
  • Vèrs 250-290 : apogèu de la cultura Maia, capitala a Tikal, Yucatan,
  • 303 : darrièra granda persecucion dels crestians, del fach de l'emperaire Dioclecian
  • 312 : l'emperaire roman Constantin se convertís al cristianisme,
  • 375 : l'empèri ostrogòt tomba davant l'invasion dels uns,
  • 378 : l'emperaire roman Valens es vençut e tuat pels visigòts a la batalha d'Andrinòpol,
  • 392 : l'emperaire roman Teodòsi interditz lo paganisme dins l'Empèri,
  • 394 : interdiccion dels Jòcs olimpics, a causa de lor caractèr "pagan"
  • 395 : Partiment de l'Empèri roman en Empèri d'Orient e Empèri d'Occident,
  • 406 : "Granda Invasion" en Gàllia: de germans (vandals e suèus) e d'alans (pòble d'origina iraniana) passan Ren, qu'es gelat, e s'espandisson per tota Gàllia e al delà Espanha,
  • 410 :
    • Los visigòts d'Alaric s'apoderan de Roma,
    • Fondacion del monastèri de las illas de Lerins per Sant Onorat,
  • 439 : los Vandals prenon Cartage,
  • 450 : començament de la cristianizacion d'Irlanda per sant Patric,
  • 451 : a la batalha dicha dels "Camps catalaunics", los Uns d'Atila son vençuts per una coalicion de gallo-romans e de visigòts,
  • 476 :
  • 496 : Remèsi, evesque de Rems, bateja Clovis Ièr,
  • 507 : per la desfacha de Vouillé, los visigòts son embandits d'Aquitània pels francs de Clovis,
  • 529 : l'emperaire bizantin Justinian establís un còdi juridic,
  • 530 : Fondacion d'una abadiá sul Monte Cassino per Beneset de Nursia,
  • 538 : introduccion del bodisme a Japon,
  • 594 : mort de Grégoire de Tours, autor de l'Istòria dels francs,
  • 622 : l'Egira
  • 632 : mòrt de Mohammed, començament de l'Islam,
  • 638 : presa de Jerusalèm peus arabis,
  • 642 (?) : destruccion de la Bibliotèca d'Alexàndria, la pus granda del mond en aquela epòca,
  • 694 : lo Sutra dels dos principis o Erzongjing (二宗經), primièr tèxte maniquèu chinés,
  • 711 : conquista d'Espanha per l'armada araboberbèra de Tariq ibn Ziyad,
  • 718 : falhida del segond sièti arab de Cosntantinòpol
  • 732 : batalha de Peitieus, Carles Martèl arrèsta los sarrasins,
  • 730 : començament de la garrolha de l'iconoclasme dins l'Empèri bizantin,
  • 735 : mort de Beda lo Venerable, autor de l'Istòria eclesiastica deu pòble anglés
  • vèrs 750 : fondacion de l'empèri abassid.
  • 756 : tractat de Pavia, Pepin lo Brèu, a l'origina dels Estats de la Glèisa,
  • 762 : Bagdad deven la capitala de l'empèri abbassida, e mai un centre intellectual e scientific,
  • 774 : Carlesmanhe rei dels Francs,
  • 793 : primièr raid viking sus Anglatèrra,
  • 800 : sacre de Carlesmanhe a Roma pel papa Leon IIIen,
  • 821 : fondacion del reialme de Navarra per Eneko Arista,
  • 843 : partiment de Verdun,
  • 845 : los vikings remontan Sèina fins a París,
  • 871 : Alfred lo Grand, primièr rei d'Anglatèrra,
  • 907 : en China, fin de l'empèri unificat dels Tangs,
  • 909 : fondacion de l'òrdre de Clunhic,
  • 911 : tractat de Sant Clar d'Epte, Carles III concedís Normandia al cap viking Rollon,
  • 960 : en China, arribada al poder de la dinastia Song,
  • 962 : Oton Ièr coronat emperaire a Roma,
  • 969 : fondacion deu Caire,
  • 987 : Uc Capet deven rei de França e inaugura una dinastia que a travèrs de brancas segondàrias durarà nòu sègles.

Personatges significatius

Sègle I

  • Jèsus de Nazaret, pels crestians, lo Filh de Dieu, e los musulmans, un profèta,
  • Plini l'Ancian (23-79), naturalista, astronòm, antropològ, psicològ roman
  • Flavius Josèphe (37-ca 100), general e istorian.

Sègle II

  • Plutarc (46-125), istorian grèc,
  • Cai Lun (ca 50-ca 121), ministre chinés de l'agricultura, codifica l'art de fabricar de papièr,
  • Epictèt (50-130), Filosòf grèc de l'escòla estoïciana, influéncia l'emperaire roman Marc Aurèli.
  • Trajan, 53-117, emperaire roman,
  • Zhang Heng (78-139), matematician e astronòm chinés,
  • Ptolemèu (90-168), geograf, astronòm e astrològ grèc,
  • Galen (131-201), mètge grèc, considerat coma un dels paires de la medecina, amb una influéncia durabla sus la medecina musulmana, josieva e crestiana de l'Edat mejana.
  • Tertullian (155-230), teologian, Paire de la Glèisa.

Sègle III

  • Plotin (205 - 270) filosòf egipcian
  • Dioclecian (245-313), emperaire roman (284 - 305), met en plaça la tetrarquia : un August e un Cesar per las doas partidas de l'empèri, occidentala e orientala.

Sègle IV

  • Constantin I (280 - 337), emperaire roman (306-337)
  • Sant Liborius (sant Libòri), (Sègle IV), evesque del Mans, sant patron de la catedrala e de l'evescat de Paderborn; los ligams entre Lo Mans e Paderborn son la prefiguracion dels embessonatges,
  • Joan Crisostòm (entre 344 e 354 - 407) : evesque de Constantinòple,
  • Jiròni de Stridon (340-420), traductor de la Bíblia en latin, Paire de la Glèisa.

Sègle V

Sègle VI

  • Boèci (470-525), filosòf latin,
  • Sant Beneset (ca 480-ca 547), fondator de l'òrdre dels benedictins (règla de sant Beneset), patron d'Euròpa,
  • Gregòri de Tors (538-594), evesque de Tors, istorian,
  • Justinian (483-565, emperaire bizantin, autor d'una codificacion del drech, reconquistèt Itàlia e una part d'Africa del Nòrd e d'Espanha.

Sègle VII

  • Colomban (543-615), monge irlandés.
  • Isidòr de Sevilha (entre 560 e 579-636), evesque de Sevilha, conservator de la cultura antica, prepausat en 2001 coma sant patron de l'Internet,
  • Gregòri Ièr lo Grand (532-604), papa, introduguèt las arts dins lo cristianisme,
  • Mohammed (vèrs 570-632) profèta fondator de l'Islam.

Sègle VIII

  • Bède lo Venerable (672-735), monge anglo-saxon, istorian.
  • Pepin lo Brèu (715-768), rei dels Francs,
  • Alcuin (730-804), religiós anglés, un dels conselhièrs principals de Carlesmanhe, teologian.
  • Carlesmanhe (742-814), rei dels Francs, rei d'Itàlia, fondator de l'Empèri d'Occident,
  • Abû al-Abbas, dich as-Saffah (750-754), primièr califa abassid,
  • Abû Jafar al-Mansur (754-777) fixa la capitala a Bagdad (762).

Sègle IX

  • Al-Khuwarizmi (783-850) matematician e astronòm arabi,
  • Ciril (o Constantin lo filosòf) (827 o 828 - 869) e Metòde (815 o 820 - 6 d'abril de 885), evangelisators dels pòbles eslavas, inventaires de l'alfabet cirillic, patrons d'Euròpa,
  • Al-Kindi (801-873), filosòf e scientific arabi, autor de tractats fòrça nombroses (filosofia, medecina, matematicas, musica,...).

Sègle X

  • Bernon (850-925), fondator de l'abadiá de Clunhic.
  • Al-Farabi (872-950) filosòf arabi, estudia Platon e Aristòtel, considerat coma lo segond mèstre aprèp Aristòtel per Averroès,
  • Gerbert d'Orlhac (ca 938-1003) filosòf, matematician, astronòm francés, arquevesque de Rems e de Ravena, es fach papa en 999 jol nom de Silvèstre II.
  • Oton Ièr del Sant Empèri (912-973), emperaire dels Romans.

Invencions, descobèrtas, introduccion

  • Codificacion de l'art de fabricar lo papièr (China, ja conegut al sègle II ab J.-C.),
  • Sismograf (China),
  • Fuòc d'artifici (China),
  • Cartografia, Ptolemèu,
  • Algèbra (Arabis),
  • Trigonometria (Arabis).






stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History