Danmark

[endre]

Kongeriget Danmark
Danmark

Flagg

Motto: Ikkje noko
Dronninga sitt valspråk: «Guds hjælp, folkets kærlighed, Danmarks styrke».

Offisielle språk

Dansk

Hovudstad

København

Styresett

Statsoverhovud

Statsminister

Konstitusjonelt monarki
Dronning Margrethe II av Danmark
Lars Løkke Rasmussen

Flatevidd
- Totalt
- Andel vatn

43 094 km² (134.)
1,6 %

Folketal
- Estimert (2009)
- Tettleik

5 500 510 (110.)
127,6 /km² (62.)

Sjølvstende

i forhistorisk tid.

BNP
- Totalt (2006)
- Per innbyggjar

275,17 mrd. USD (46.)
36 083,147 USD (6.)

Valuta

Danske kroner

Tidssone

UTC +1

Nasjonalsong

«Der er et yndigt land»

Nasjonaldag

5. juni

Internasjonal telefonkode

+45

Nasjonale toppdomene

.da

Kongeriket Danmark er eit land i Nord-Europa og to sjølvstyrte område, øygruppa Færøyane, i Nord-Atlanterhavet; og øya Grønland, i Nord-Amerika.

Geografisk utgjer Danmark halvøya Jylland og 443 namngjevne øyar. 72 (2007) av øyane er busette. Landet ligg i Skandinavia og Norden med havet som nabo, Austersjøen og Nordsjøen, med Tyskland som den sørlege grensa for Jylland. Dei to største øyene er Sjælland og Fyn. Hovudstaden København ligg på Sjælland. Sambandet til Sverige med Øresundssambandet går via Amager.

Innhaldsliste

1 Historie
2 Politikk
3 Dei største byområda i Danmark etter innbyggjartal i 2003
4 Geografi
5 Klima
6 Kultur
7 Internasjonal pressefridom
8 Sjå òg
9 Bakgrunnsstoff

Historie

Ein kjenner ikkje opphavet til Danmark, då folkesetnaden og landet kom til før historisk tid. Landet kan ha vore ein union av svenske stammer.

I vikingtida var Danmark i nokre tider ei stormakt, når landet ikkje var oppløyst av borgarkrig.
I mellomalderen var Danmark i periodar ei stormakt, når landet ikkje var totalt oppløyst av borgarkrig.
- I 1397 vart dei tre skandinaviske rika sameint i Kalmarunionen under ein sams konge (Finland tilhøyrde Sverige, medan Island, Grønland og Færøyane var norske koloniar).
I renessansen gjekk det attende med Danmark, og Sverige gjekk ut av personalunionen.
- Unionen vart oppløyst då Sverige (og Finland) gjekk ut i 1523.
I Karl Gustav-krigen erobra Sverige ved Freden i Roskilde i 1658 dei danske områda Skåne, Halland og Blekinge.
Etter Napoleonskrigane vart unionen med Noreg oppløyst. Noreg gjekk inn i ein ny union med Sverige.
I 1864 mista Danmark hertugdømene Slesvig og Holsten til Tyskland.
Fyrst kring 1870 starta industrialiseringa.
I 1920 kom den nordlege delen av Slesvig (noverande Sønderjylland) attende til Danmark etter ei folkerøysting.
Den 9. april 1940 vart Danmark invadert av Tyskland og var hérsett under den andre verdskrigen.
I 1943 erklærte Island seg som sjølvstendig.
Etter den andre verdskrigen vart Danmark medlem av SN, NATO og den europeiske union.

Politikk

Den danske monark er for tida Dronning Margrethe II. Sjå og danske monarkar for ei opplisting av danske regentar og monarkar gjennom tidene. Danmark vert styrd av den utøvande makta, regjeringa. Leiar for regjeringa er statsministeren. For tida er Lars Løkke Rasmussen statsminister. Den lovgjevande makta er Folketinget . Styreforma er parlamentarisme.

Det bur om lag 5,5 millionar menneske i Danmark, nesten ein fjerdedel av dei bur i hovudstaden København

I Danmark vert dansk språk tala - dansk tilhøyrer den germanske språkgruppa. Dansk har mange dialektar, som tydeleg fortel kva del av landet personen kjem frå.
Riksdansk er det offisielt anerkjende danske språket som vert nytta i fjernsyn, radio og i undervisning.
Vidare vert det tala færøysk, grønlandsk (Inuit-dialekt), tyrkisk og tysk. Engelsk og tysk er dei viktigaste framandspråka.

Danmark er administrativt delt opp i 5 regionar og 98 kommunar.
I tillegg er Færøyane og Grønland ein del av kongeriget Danmark. Desse er begge sjølvstyrte einingar.

Dei største byområda i Danmark etter innbyggjartal i 2003

Københavnsområdet - 1.085.813
Århus - 222.559
Odense - 145.374
Aalborg - 121.100
Esbjerg - 72.613
Randers - 55.897
Kolding - 54.526
Vejle - 49.782
Horsens - 49.457
Roskilde - 43.753
Greve Strand - 41.509
Næstved - 40.147
Silkeborg - 38.111
Fredericia - 36.819
Hørsholm - 36.001
Helsingør - 34.906
Køge - 33.487
Viborg - 33.203
Holstebro - 31.805
Slagelse - 31.674
Taastrup - 30.982
Herning - 29.871
Hillerød - 28.143
Svendborg - 27.512
Sønderborg - 26.865
Hjørring - 24.724
Frederikshavn - 24.309
Holbæk - 24.081
Haderslev - 20.982
Skive - 20.723
Ishøj Strand - 19.424

Kjelde: Danmarks Statistik.

Geografi

For meir om dette emnet, sjå Dansk geografi.

Danmark består av halvøya Jylland og 443 øyar, der 72 er busette. Dei største øyane er Sjælland, Vendsyssel-Thy og Fyn. København ligg på Sjælland, noko som er svært sjeldan for eit land som er forbunde til eit kontinent. Berre Ekvatorial Guinea har det på same vis. Tre store sund går frå Austersjøen søraust for Danmark og Kattegat (og vidare til Skagerrak og Nordsjøen), nemmeleg Øresund (mellom Skåne i Sverige og Sjælland), Storebælt (mellom Sjælland og Fyn), og Lillebælt (mellom Fyn og Jylland).

Danmark er eit flatt land, og middelhøgda er ikkje høgare enn 31 meter. Tre åsar utgjer dei høgaste punkta i Danmark, og alle er mellom 170 og 171 meter høge. Det høgaste naturlege punktet er Møllehøj på Jylland med 170,86 moh, medna Yding Skovhøj på 170,77 moh og Ejer Bavnehøj med 170,35 moh fylgjer like etter.

Klima

Klimatisk kan ein nesten sjå på Danmark som ei øy med vatn på alle kantar. Ein kan rekne med litt nedbør med nokre dagars mellomrom, men sjeldan er det snakk om dei store mengdene. Lågtrykk går inn i Nordsjøen og gjev innimellom kraftig vind på vestkysten av Jylland om hausten og vinteren, og innimellom kan iskald luft frå Arktis eller Sibir gje minusgrader i heile landet sjølv på dagtid. Danmark har ikkje dei store landmassane rundt seg som nabolanda i sør har, og får derfor sjeldan like høge temperaturar på sommarstid som desse landa. Så sjølv klåre og fine sommardagar byr på fine temperaturar utan at det vert ubehageleg varmt. Dei kraftigaste regnbygene kan ein vente seg seint på sommaren og tidleg på hausten, og torevêr er ikkje heilt uvanleg på denne tida. Frå slutten av oktober byrjar det å bli skya og mørkt.

Kultur

Det mest kjende dansken er truleg forfattaren H. C. Andersen. Han er mest kjend for sine eventyr. Av eventyr kan nemnast «Keisaren sine nye klede» og «Den grimme ælling».

Andre kjende danskar er filosofen Søren Kierkegaard og fysikaren Niels Bohr.

Internasjonal pressefridom

Pressefridomsindeks: Rangert 10 av 139 land.

Sjå òg

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedia som gjeld: Danmark

v • d • e Den europeiske unionen (EU) og EØS-området
Austerrike \| Belgia \| Bulgaria \| Danmark \| Estland \| Finland \| Frankrike \| Hellas \| Irland \| Italia \| Republikken Kypros \| Latvia \| Liechtenstein \| Litauen Luxembourg \| Malta \| Nederland \| Polen \| Portugal \| Romania \| Slovakia \| Slovenia \| Spania \| Tsjekkia \| Tyskland \| Storbritannia \| Sverige \| Ungarn	Berre EØS: Island \| Liechtenstein \| Noreg

v • d • e Den nordatlantiske traktat-organisasjonen (NATO)
Belgia · Bulgaria · Canada · Danmark · Estland · Frankrike · Hellas · Island · Italia · Latvia · Litauen · Luxembourg · Nederland · Noreg · Polen · Portugal · Romania · Slovakia · Slovenia · Spania · Storbritannia · Tsjekkia · Tyrkia · Tyskland · Ungarn · USA

Schengenlanda
Belgia \| Danmark \| Finland \| Frankrike \| Hellas \| Island \| Italia \| Luxembourg \| Nederland \| Noreg \| Portugal \| Spania \| Sverige \| Tyskland \| Austerrike

Kategoriar: Land i Europa | Danmark

stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History