Oss


Oss
Plaats in Nederland Flag of the Netherlands.svg
Vlag van Oss Wapen van Oss
Oss
Oss
Situering
Provincie North Brabant-Flag.svg Noord-Brabant
Gemeente Flag of Oss.svg Oss
Coördinaten 51°46'N  5°31'E
Algemeen
Inwoners (1 januari 2009) 77.600
Overig
Postcode 5340-5349
Netnummer 0412
Belangrijke verkeersaders A50, A59, N329
Foto's
Oss in 1865
Oss in 1865
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Oss (Sound uitspraak (info·uitleg)) is een stad in de gemeente Oss in de provincie Noord-Brabant in Nederland, gelegen tussen 's-Hertogenbosch en Nijmegen.

Oss is zowel werk- als woonstad met uitgebreide mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding. De binnenstad is het regionale winkelcentrum voor circa 150.000 mensen uit Oss en omgeving. De weekmarkt en de kermis (95 attracties in 2006) van Oss zijn zeer groot. De stad is omringd met afwisselende landschappen, op de rand van hogere, droge zandgronden en lagere vochtige kleiige grond, met de rivier de Maas in de nabijheid. Hoewel Oss een rijke historie heeft gekend, eens was het de hoofdstad van het Kwartier van Maasland van de Meierij van 's-Hertogenbosch, zijn er weinig overblijfselen uit vroeger tijd te vinden. Wel zij er nog een aantal monumenten die getuigen van het rijke industriële verleden.

Inhoud

Etymologie

De betekenis van de naam Oss, tot de late middeleeuwen gespeld als Os en daarna tot 1906 gespeld als Osch, ligt niet eenduidig vast. De historicus Jan Cunen nam in 1932 nog aan dat er verband bestond met rundvee: De os siert al sinds de middeleeuwen het wapen. Ook het verband met de Germaanse Asen (of: Osen) werd door andere geleerden gelegd. Tegenwoordig wordt aangenomen dat de naam: hoger gelegen plaats aan het water betekent. Dit water was de Maas en de hoger gelegen plaats was de Heuvel, de kern van de bewoning.

Geschiedenis

1rightarrow.png Zie Geschiedenis van Oss voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bezienswaardigheden

Museum Jan Cunen
Grote kerk
  • Watertoren, nu in gebruik als moskee
  • Overblijfselen van het Kasteel van Oss, bij Winkelcentrum de Gelderse Poort
  • Vorstengraf, de reconstructie van een vorstengraf uit de zevende eeuw v.Chr., waar ook een ijzeren zwaard werd gevonden. Het bevindt zich aan de Brierstraat, waar deze samenkomt met de Vorstengraflaan, nabij het woonwagenkamp Vorstengrafdonk. Ook enkele andere grafheuvels werden hier gereconstrueerd.
  • De neogotische Grote Kerk, uit 1859 werd in 1982 gerestaureerd. Architect was Hendrik Jacobus van Tulder. De kerk is geklasseerd als Rijksmonument. De kerk is gewijd aan Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen en volgde de toen afgebroken Willibrorduskerk op. Het rijke interieur is mede tot stand gekomen door giften van katholieke Osse industriëlen zoals Anton Jurgens. In 1999 is de toren voorzien van een carillon.
  • Stellingmolen Zeldenrust, uit 1860
  • StellingmolenNieuw Leven, uit 1895
  • Villa Constance, een zeer groot neoclassicistisch huis, gebouwd in 1888 door margarinefabrikant Arnold van den Bergh en genoemd naar zijn dochter. Van 1921 tot 1974 deed het dienst als stadhuis en nu is het bekend als Museum Jan Cunen, de naam van de eerste archivaris van Oss.
Molenstraat
  • Willibrordusput nabij de splitsing van de Willibrorduslaan en de Munlaan. Deze werd voor het eerst vermeld in de 14e eeuw maar is vermoedelijk ouder. Er werd ter plaatse een boomstamput opgegraven die van 900-1250 dateert. Daar stond ook een stenen opbouw boven die in de 18e eeuw zou zijn verwijderd. De huidige put stamt uit 1926 en de bouw werd mogelijk door een schenking van Sidney van den Bergh. Ze bevindt zich op 12 meter afstand van de oorspronkelijke put. Oorspronkelijk stond hier ook een Willibrorduskapel die in 1400 en 1485 werd vermeld en waarschijnlijk in 1748 werd verwoest. Ook een eeuwenoude eik, de Sint-Willibrordusboom, zou hier gestaan hebben. Deze werd in 1845 geveld. De devotie, die uit de middeleeuwen stamt, wordt aldus beschreven door Stephanus Hanewinkel in 1799: Veele Roomschen, vooral zulken, die de koorts hebben, doen naar deezen Heuvel, welke ook St. Willebrord genoemd word, Bedevaarten, kruipen op hunne knieën, met eenen Roozenkrans in de hand, onder het uitboezemen van Pater-nosters en Ave-Maria's, rondom dien steenhoop, smijten gewoonlijk eenige Steenen, om denzelven in wezen te houden, op denzelven, drinken van het water uit die wonderbron of waschen zich met dezelve, en dan gaat de koorts weg of zij weg gevaagd word.
  • Oud kantoorpand van Anton Jurgens' Margarinefabrieken uit 1912, ontworpen door Charles Estourgie (1884-1950) in de stijlen art nouveau en art deco. In 1930 in gebruik genomen door Philips en in 1979 in bezit van de gemeente Oss gekomen. In 1997 verbouwd en in gebruik genomen als cultureel centrum. Het gebouw is een Rijksmonument.
  • Oud kantoorpand van fa. Gebr. v/d Bergh, de voorloper van tapijtfabriek Bergoss. Het uit 1919 stammende gebouw is ontworpen door de Nijmeegse architect Oscar Leeuw en bevindt zich aan de Oostwal. Het is een rijkversierd gebouw met ornamenten in Art Nouveau-stijl en het is geklasseerd als Rijksmonument.

Musea

  • Museum Jan Cunen, een historisch museum, gehuisvest in Villa Constance.
  • Stadsarchief, een informatief centrum over de regionale geschiedenis van Oss.

Rijksmonumenten

Natuur en landschap

Oss vormt een verstedelijkt gebied dat op de rand van het pleistoceen en het rivierkleigebied ligt. De dekzandrug ten zuiden van Oss toont een kleinschalig landschap met bos en akkers, naar het oosten toe overgaand in de Herpse Bossen. Ten noorden van Oss ligt een vlak poldergebied. Hier loopt de Hertogswetering en bevindt zich het natuurgebied Ossermeer.

Hedendaagse industrie

Vanuit de oorspronkelijke industriële bedrijvigheid zijn met name de bedrijven van Unox en Organon overgebleven. Van de tapijtindustrie is Desso nog aanwezig, die kunstgrastegels maakt.

De Osse bedrijvigheid is met zijn tijd meegegaan en omvat moderne technologie en productie, logistiek, zakelijke dienstverlening en automatisering. Begin 2005 waren er 4776 bedrijven in Oss gevestigd, die werk boden aan 38.175 mensen.

Organon, producent van de meest voorgeschreven anticonceptiepil ter wereld, is tegenwoordig de grootste werkgever in Oss. De medische farmaceutische sector is beeldbepalend en een speerpunt in de economische ontwikkeling. Rond deze bedrijven is een netwerk van toeleveringsbedrijven ontstaan. Naast R&D en productie en op medische producten afgestemde distributie en opslag, zijn er diverse groothandels gespecialiseerd in medische hulpmiddelen en operatie-instrumenten. In totaal werken in deze sector circa 5500 mensen, verdeeld over 20 bedrijven.

Desso maakt kunstgrasvelden, Heesen Yachts levert de rijken der aarde luxe oceaanwaardige jachten. De ruim 2000 vrachtauto's van internationale Osse transporteurs, bestrijken, via satellietverbindingen aangestuurd, heel Europa.

Behalve grote, vaak al lang in Oss zetelende bedrijven, telt Oss een groot aantal kleinere ondernemingen.

Door dit alles telt Oss internationaal mee als het gaat om bedrijven in de farmacie, chemie, voedingsmiddelensector, textiel, metaal, installatietechniek, grafische sector, transportsector, scheepsbouw en bouw. De dienstverlening neemt een steeds grotere plaats in met gerenommeerde bedrijven op het gebied van drukwerk, verpakkingen, computerservice, (micro)elektronica, recycling, technische advisering, bankwezen, communicatie en administratie.

Oss beschikt over talrijke bedrijfsterreinen die over goede transport mogelijkheden beschikken, waartoe er een haven is die in verbinding staat met de Maas. Ook is er een spoorlijn en zijn er enkele autosnelwegen.

Ondanks dit alles is de werkloosheid in Oss gedurende langere tijd tamelijk hoog gebleven, omdat de traditioneel aanwezige bedrijven sloten dan wel, door mechanisatie en automatisering, vele arbeidsplaatsen verloren.

Verkeer en vervoer

De transportverbindingen zijn in Oss lange tijd zeer matig geweest. In 1810 werden de 'straten' met zand opgehoogd. Voordien waren ze soms nauwelijks doorwaadbaar. In 1838 werd verharding in de kom toegepast, en van 1822 tot 1835 werd de rijksweg tussen Nijmegen en 's-Hertogenbosch aangelegd, die echter ten zuiden van de kom liep. De Hescheweg, die de verbinding tussen de kom en deze Rijksweg vormde, werd in 1848 van grind voorzien en pas in 1926 geasfalteerd.

De verbindingsweg met de haven van Lithoijen werd in 1810 verhard in het buitengebied, en in 1859 ook in de kom van Oss. In 1963 kwam het Kanaal van Macharen naar Oss gereed en kreeg Oss weer een haven.

In 1881 kwam het Station Oss gereed, en daarmee de spoorlijn van 's-Hertogenbosch naar Nijmegen, aangelegd door de Nederlandsche Zuid-Ooster Spoorweg Maatschappij. Na jarenlang buiten bedrijf te zijn geweest rijden er anno 2009 eindelijk weer goederentreinen over het enkelsporige traject naar het bedrijventerrein. Veevoederfabrikant CEHAVE wordt namelijk daar bediend. Onzeker is nog of de spoorlijn doorgetrokken zal worden om een verderop gelegen containerbedrijf ook een spooraansluiting te gaan geven. Dit zal een enorme opleving voor Oss betekenen. Als reden dat CEHAVE nieuw leven laat blazen in haar spooraansluiting zijn de zeer goede ervaringen in het nabijgelegen Veghel.

Rijksweg 59 tussen 's-Hertogenbosch en Oss werd geleidelijk omgebouwd tot volledige autosnelweg, een werk dat in 2005 werd afgerond. Ook kwam toen het Knooppunt Paalgraven ten zuiden van Oss gereed. Tussen Oss en Nijmegen bestond er al sinds 1975 een snelweg, Rijksweg 50.

In 2005 kwam er tevens een snelwegverbinding met Eindhoven.

Vanaf 10 december 2006 valt Oss onder het concessiegebied Oost-Brabant. Deze werd gegund aan de vervoerder Hermes maar ging door een fout bij de overheid naar Arriva. Het stadsvervoer werd tot 10 december 2006 uitgevoerd door Area. Daarvoor reed MTI de stadsdienst. De streekdiensten naar Oss werden tot 10 december 2006 uitgevoerd door BBA. In het verleden reden ook Hermes en haar voorganger Zuidooster (de oprichter van de stadsdienst) streeklijnen naar Oss.

Oss heeft twee treinstations: Station Oss en station Oss West, daarnaast is Ravenstein ook voorzien van een station. Al deze stations zijn gelegen aan de Brabantse Lijn (Tilburg - Nijmegen). In beide richtingen stopt tweemaal per uur een stoptrein op station Oss en station Oss West en twee intercity's op station Oss. De intercity's rijden tussen Zwolle en Roosendaal, de stoptreinen rijden tussen Nijmegen en Deurne.

De stad is per weg bereikbaar via de A59, afslagen 52 en 53, en de A50, afslag 16. Aan de zuidkant van de stad is knooppunt Paalgraven te vinden. Hier eindigt de A59 bij samenkomst met de A50 (Zwolle-Apeldoorn-Arnhem-Wijchen-Oss-Eindhoven).

De wegenstructuur vertoont een opvallende denkbeeldige rasterstructuur, met diverse breed opgezette en druk bereden hoofdwegen (singels) die grofweg in noord-zuid en oost-westrichting lopen. Diverse van deze wegen zijn zo lang dat ze meerdere keren van naam veranderen. Voorbeelden zijn de Ruwaardsingel/Julianasingel, Singel 1940-1945/Hertogensingel/Zaltbommelsweg/Gewandeweg, Graafsebaan/Megensebaan (N329), Kantsingel/Havenstraat, John F. Kennedybaan/Hertogin Johannasingel/Saal van Zwanenberglaan en Cereslaan/Heihoeksingel/Heihoekstraat/Kleinussenstraat/Huizenbeemdweg.

De gemeente Oss heeft in de afgelopen jaren een aantal straten als "fietsstraat" ingericht, om een doorlopende fietsroute van Oss naar Heesch (ten zuiden) en naar Macharen (ten noorden) te ceëren waar de auto ondergeschikt is aan de fiets. De straat is herkenbaar door rood asfalt en bebording. Er zijn ideeën om ook in oost-westrichting een dergelijke fietsstraat te creëren om de kernen Berghem en Geffen via een veilige fietsverbinding bereikbaar te maken.

De Graafsebaan / Megensebaan (N329) aan de oostkant van de stad, van oudsher lokaal ook bekend als de noord-zuid is een zeer drukke weg die fungeert als aan-afvoerroute van knooppunt Paalgraven (A59/A50) van en naar Oss, Berghem, Macharen, Haren en Megen en tussen deze kernen onderling. Op de weg zit ook veel vrachtverkeer, vanwege de diverse bedrijventerreinen die aan de weg liggen. Verder zit er een gedeelte lokaal verkeer op van/naar de N324, richting o.a. Schaijk, Grave en de Middenpeelweg. In de afgelopen jaren zijn er op de Graafsebaan veel ongelukken gebeurd, zowel op de lange rechte stukken als op de drukke kruisingen. Tevens heeft de weg te maken met overbelasting en lange wachttijden bij de diverse verkeerslichten en de spoorwegovergang. Deze weg wordt in de komende jaren door de gemeente Oss en de provincie Noord-Brabant gereconstrueerd tot "de weg van de toekomst", waarbij de doorstroming en de veiligheid moeten verbeteren voor zowel gemotoriseerd verkeer als fietsverkeer, en er veel ruimte is om innovatieve concepten zoals LED-verlichting toe te passen.

Op het Titus Brandsmaplein in Oss ligt de oudste rotonde van Oss, en één van de oudste rotondes in Nederland. In de volksmond heet deze rotonde bij veel Ossenaren dan ook nog altijd "de rotonde", ook al zijn er tegenwoordig diverse in de gemeente te vinden. De rotonde is aangelegd op een kruising van vijf straten (Oude Molenstraat, Industrielaan, Populierstraat, Willibrordusweg en Titus Brandsmalaan) voordat de rotonde ook voor "normale" kruisingen met vier poten een gangbare kruisingsvorm werd. De rotonde is origineel aangelegd zodanig dat alle zijstraten van rechts voorrang hadden; pas later werd het in Nederland gangbaar dat verkeer op de rotonde voorrang krijgt en is ook deze rotonde aangepast. Naar huidige maatstaven is de diameter van de rotonde erg groot, en is de rijbaan opvallend breed. Opvallend is verder dat de rotonde een eigen straatnaam heeft (Titus Brandsmaplein) met bijbehorende adressen/huisnummers (enkele appartementencomplexen).

Maashaven

Oss is een van de weinige plaatsen in Zuid-Nederland met een (sinds 1994 tweede) haven voor schepen tot 2000 ton. De Maashaven van Oss is toegankelijk voor de grootste binnenschepen, tweebaksduwvaart en kruiplijncoasters. De Containerterminal Oss - de snelst groeiende in de provincie - voert frequente diensten uit op Rotterdam en Antwerpen. Oss ligt op ruim 100 km van Rijnmond, Scheldemond, IJmond en Ruhrgebied écht centraal. Jachtwerf Heesen Yachts laat jaarlijks gemiddeld meer dan 100 meter jacht - overeenkomend met twee tot drie exemplaren - in de haven te water.

Voorzieningen

Scholen

In Oss zijn diverse scholen voor basisonderwijs, middelbaar onderwijs en beroepsonderwijs gevestigd.

In Oss bevinden zich de volgende basisscholen:

  • R.K. B.S. John F. Kennedy
  • R.K. B.S. Sterrebos
  • R.K. B.S. Nicolaasschool
  • R.K. B.S. De Polderhof
  • R.K. B.S. De Teugelaar
  • R.K. B.S. Pius X
  • R.K. B.S. Don Bosco
  • R.K. B.S. De Korenaer
  • R.K. B.S. Elzeneind
  • Nutsschool De Lockaert
  • Nutsschool Hertogin Johanna
  • Nutsschool De Nieuwe Link
  • O.B.S. De Bussel
  • O.B.S. De Mettegeupel
  • Horizonschool De Meteoor (Basisschool de Mettegeupel)
  • Horizonschool Noorderlicht
  • Horizonschool De Komeet (R.K. B.S. De Blinkerd)
  • Horizonschool de Poolster (O.B.S. de Bolster)
  • School voor speciaal basisonderwijs "Het Baken"
  • School voor speciaal basisonderwijs "De Sonnewijser"
  • School voor speciaal basisonderwijs "De Sterrenkijker"
  • School voor speciaal basisonderwijs "Bernadetteschool"
  • Islamitische basisschool Mozaïek

In Oss bevinden zich acht locaties voor voortgezet onderwijs:

  • Maaslandcollege - scholengemeenschap voor vmbo-tl, havo, vwo, T-vwo en T-havo
  • Mondriaan College (vmbo-tl, havo, atheneum en vwo+)
  • Het Hooghuis - Overkoepelende scholengemeenschap met de volgende 6 locaties:

Verder bevinden zich in Oss de overige onderwijsinstellingen:

  • R.O.C. de Leijgraaf (mbo)
    • Locatie Euterpelaan
    • Locatie Schelversakker
    • Locatie Sweelinckstraat
    • Locatie Gasstraat Oost

Winkelcentra

In de binnenstad van Oss bevindt zich het winkelcentrum. Daarnaast kent Oss nog een aantal grotere en kleinere wijk- en buurtcentra en winkelconcentraties, namelijk (grofweg van groot naar klein):

  • winkelcentrum De Ruwert in de Ruwaard
  • winkelcentrum Ussen in Ussen
  • winkelcentrum Schaepmanlaan
  • Zaltbommelseweg/Vierhoeksingel
  • Industrielaan/Populierstraat
  • diverse winkels aan de Berghemseweg
  • diverse winkels aan de Oude Molenstraat
  • diverse autobedrijven aan de Euterpelaan (Autoboulevard)
  • Woonboulevard

Markt

  • Dinsdag van 08.30 - 12.30 uur op Terwaenen, Eikenboomgaardstraat en de Heuvel
  • Zaterdag van 08.30 - 13.30 uur op Terwaenen
  • Zaterdag van 08.30 - 17.00 uur op de Heuvel

Cultuur

Op cultureel gebied zijn in Oss te vinden het Jan Cunen museum (grote collectie Haagse School) en theater De Lievekamp, met een programma van opera tot cabaret. Sinds 1999 heeft Oss de Groene Engel, een cultuurpodium met een programma van popconcerten tot film- en theatervoorstellingen en maandelijks terugkeerende activiteiten zoals het Folkcafé, het politiek café 'Zout', het moderne jazz/café en het dixielandcafé. De internationaal bekende band The Gathering afkomstig uit Oss.

Oss

Carnaval

In Oss worden met carnaval twee optochten gehouden, een jeugdoptocht en een grote optocht. Deze optochten vinden plaats op carnavalszondag. Ook Oss heeft met carnaval een andere naam namelijk Ossekoppenrijk.


Wijkindeling stad Oss

  • Ussen
  • Mikkeldonk
  • Vlashoek
  • Ruwaard
  • Heihoek
  • Kortfoort
  • Vierwinden
  • Witte Hoef
  • Krinkelhoek
  • Mettegeupel
  • Oijense Zij
  • Horzak
    • Horzak Noord (in aanbouw)
  • Centrum
  • Schadewijk
    • Schadewijk Centrumzijde
    • Schadewijk Oost
  • Berghkwartier (in aanbouw)
  • Hazenakker
  • Docfapark
  • Frankenbeemd

Industriegebieden stad Oss

  • Vorstengrafdonk
  • De Geer
  • De Geer I
  • De Geer II
  • Elzenburg (haven)
  • Landweer
  • Griekenweg
  • Moleneind (Organon en Unox)
  • Danenhoef
  • Hooimeer
  • Industriepark Oost
  • Euterpelaan

Geboren

Betaald voetbal

FC Oss speelt sinds 1991 in het betaalde voetbal. Het stadion aan de Mondriaanlaan biedt plaats aan 4650 toeschouwers. FC Oss (destijds nog TOP Oss) won in het seizoen 2005-2006 voor het eerst in zijn geschiedenis een periodetitel en mocht meedoen aan de playoffs.

Stedenband

Fotogalerij

Burchtplein Oss

Skyline Oss

Walplein Oss

Watertoren Oss

Jan Cunen Museum

De grote kerk Oss

panorama Oss

Nabijgelegen kernen

Berghem, Macharen, Oijen, Lithoijen, Teeffelen, Geffen, Heesch

Externe link

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  • Maasland in bedrijf: Over de opkomst van de fabrieken. Uitgave Gemeentelijk Jan Cunencentrum Oss, 1988.


Gemeente Oss Oss flag outline.png

Hoofdplaats: Oss

Voormalige gemeenten: Berghem · Megen, Haren en Macharen · Ravenstein

(geannexeerd door Ravenstein: Deursen en Dennenburg · Dieden, Demen en Langel · Herpen · Huisseling en Neerloon)

Dorpen: Demen · Dennenburg · Deursen · Dieden · Haren · Herpen · Huisseling · Megen · Macharen · Keent · Koolwijk · Neerlangel · Neerloon · Overlangel · Ravenstein






stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History