Amstel (rivier)
| Amstel | ||
 |
||
| Lengte | 31 km | |
| Van | Aarkanaal | |
| Naar | Amsterdam | |
| Stroomt door | Noord-Holland | |
 Luchtfoto Amstel bij Amsterdam, gezien van zuid naar noord
|
||
De Amstel (Naar Aeme-stelle, een oud-Nederlands woord voor "waterachtig gebied") is een gekanaliseerde rivier in het zuiden van Noord-Holland. Het gebied langs de rivier wordt aangeduid als Amstelland.
Inhoud |
Geschiedenis
Vanaf de rivier begon de bevolking in de middeleeuwen het veen te ontginnen: het veenland werd in gebruik genomen voor agrarische doeleinden. Later werd ook turf gewonnen; de afgestoken veengrond werd tot turf verwerkt en als brandstof gebruikt. Zo ontstond waarschijnlijk rond het begin van de dertiende eeuw in het veengebied ten westen van Ouderkerk het veenwerkersgehucht Amstelveen.
Door de aanleg van een dam in de 13e eeuw in de monding van de rivier (onder de huidige Dam) ontwikkelde zich in het noordelijk deel van Nieuwer-Amstel (aan beide zijden van het huidige Rokin en Damrak) het vissersdorpje "Amstelredam", waarvan de oudste vermelding dateert van 27 oktober 1275 en dat kort na 1300 stadsrechten verwierf. Het gehucht groeide uit tot het stadje Amsterdam, dat door zijn ligging aan de Zuiderzee met verbinding over zee naar Duitsland en Scandinavië enerzijds en de zuidelijke rivierverbinding met Dordrecht en Antwerpen anderzijds, steeds belangrijker werd.
Oorspronkelijk mondde de rivier via het huidige Rokin en Damrak uit in het IJ, nu eindigt de Amstel in de binnenstad van Amsterdam bij het Muntplein. Het laatste stuk van de straat langs de Amstel in Amsterdam heet ook Amstel. Via duikers onder het gedempte deel van het Rokin en de Dam stroomt het water overigens nog altijd via het Damrak het IJ in, hoewel het meeste via de Amsterdamse grachten wordt omgeleid.
Het gebied rond de rivier de Amstel heet vanouds het Amstelland. Ook heette het waterschap hoogheemraadschap Amstelland tot de fusie met Gooi en Vechtstreek tot AGV.
In de 17e en 18e eeuw stonden er vele buitenverblijven van rijke Amsterdammers langs deze rivier. De meeste hiervan zijn inmiddels verdwenen. Twee oude landhuizen langs de Amsteldijk bestaan nog: Oostermeer en Wester-Amstel.
Loop van de rivier
De oorspronkelijke Amstel begon bij de samenvloeiing van de Drecht en de Kromme Mijdrecht, iets ten zuiden van Uithoorn. Door kanalisatie en aanleg van het Amstel-Drechtkanaal is deze oorspronkelijke loop minder duidelijk zichtbaar.
Een deel van wat oorspronkelijk de Amstel werd genoemd is nu eigenlijk onderdeel van het Amstel-Drechtkanaal. Dit kanaal begint bij de samenkomst van de Drecht en het Aarkanaal, iets ten noordwesten van Nieuwveen, en loopt tot aan Ouderkerk aan de Amstel waar de Bullewijk erin uitmondt. Vanaf daar heet het water officieel nog steeds Amstel. Het deel van het Aarkanaal tot de Bullewijk is 18,5 km lang, vanaf daar tot de monding meet het water 12,5 km.
Behalve de Kromme Mijdrecht en de Bullewijk stroomt het riviertje de Waver in de Amstel, bij het zuidelijkste punt van de polder de Ronde Hoep.
Tijdens de uitgesproken warme en droge zomer van 2003 dreigde watergebrek omdat in het Groene Hart grote hoeveelheden boezemwater werden ingelaten in de polders. Voor het eerst in de geschiedenis werd toen besloten de stroomrichting van de Amstel om te draaien. De rivier stroomde toen dus tijdelijk zuidwaarts.
Bruggen over de Amstel
Een aantal bekende Amsterdamse bruggen ligt over de Amstel. (Zie ook Bruggen van Amsterdam).
- Blauwbrug
- Magere Brug
- Hogesluis
- Torontobrug
- Nieuwe Amstelbrug (Ceintuurbaanbrug)
- Berlagebrug
- Utrechtsebrug
- Rozenoordbrug
De Hogesluis wordt komende jaren gerenoveerd en is door een tijdelijke brug ten noorden van deze vervangen.
Verder stroomopwaarts in het Amstel-Drechtkanaal zijn er nog bruggen bij:
- Ouderkerk a.d. Amstel
- Busbrug Uithoorn (voormalige spoorbrug)
- Prinses Irenebrug tussen Uithoorn en Amstelhoek
- Brug tussen de Kwakel en Vrouwenakker
Veren over de Amstel/Amstel-Drecht kanaal
- Tussen de Amsteldijk Noord nabij de Borcht en de Ouderkerkerdijk vaart overdag in het zomerseizoen een veer uitsluitend voor voetgangers en fietsers.
- Tussen Ouderkerk en het Amstelveense gedeelte van Ouderkerk vaart in het zomerseizoen op zondag het handbediende kabelveer "Jan Coevert"
- Tussen de Nesserlaan en de Ronde Hoep vaart overdag in het zomerseizoen het door Groengebied Amstelland geëxploiteerde veer "Fuut" uitsluitend voor voetgangers en fietsers.
- Tussen Nes aan de Amstel en de Ronde Hoep vaart dagelijks tot 20.00 een kettingpont "Nessersluis 3" voor alle verkeer.
Tijdens de renovatie van de Nieuwe Amstelbrug rond 1986 voer uitsluitend voor voetgangers en fietsers ten zuiden van de te renoveren brug het veerpontje de "Assistent".
Amsteleiland
Stroomopwaarts even na Ouderkerk a.d. Amstel bij het viaduct van de A9 maakte de Amstel een scherpe bocht.Hier is de Amstel dan ook recht getrokken door middel van het Amstel-Drechtkanaal en is het Amsteleiland ontstaan.Hier bevond zich een scheepswerf welke inmiddels is ontruimd. Na sanering van de vervuilde grond zal het eiland mogelijk een nieuwe bestemming krijgen.
De Amstel in de kunst
Enkele kunstschilders die de Amstel in kunstwerken hebben weergegeven:
- Aert van der Neer - (1603-1677)
- Rembrandt van Rijn - (1606-1669)
- George H. Breitner - (1857-1923)
- Willem Witsen - (1860-1923)
- Piet Mondriaan - (1872-1944)
- Hendrik Jan Wolter - (1873-1952)
- Frans Koppelaar - (1943- )
Naar drie van deze schilders zijn drie hoge kantoorgebouwen aan de Amstel aan de Omval genoemd: Rembrandttoren, Breitnertoren en Mondriaantoren. Een standbeeld van Rembrandt staat langs de Amstel bij de Kalfjeslaan.
Roeiwedstrijden op de Amstel
Ieder voorjaar worden op de Amstel twee grote roeiwedstrijden gehouden:
- Heineken Roeivierkamp - vier afstanden in twee dagen
- Head of the river Amstel - moeder van alle roeiwedstrijden met duizenden deelnemers
Genoemd naar de Amstel
- Amstel Bier (thans onderdeel van Heineken)
- Amstelhotel (vijfsterrenhotel)
- Amstelpark (park in Buitenveldert, langs de Amstel)
- Amstelstation (spoor- en metrostation)
- Ouder-Amstel (gemeente)
- Nieuwer-Amstel (gemeente; thans Amstelveen)
- Zuideramstel (Amsterdams stadsdeel)
- Amsterdam
- Amstelveen
Literatuur
- De Amstel, Uitgave Bas Lubberhuizen, 2002; ISBN 90-76314-88-8
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie Amstel van Wikimedia Commons. |
stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History