Српски јазик
 |
Оваа статија не наведува никакви извори или наводи. (ноември 2009) Ве молиме помогнете со тоа што ќе додадете наводи до доверливи извори. Непроверливата содржина може да биде изменета или отстранета. |
| Српски јазик (Српски језик или Srpski jezik) | |
|---|---|
| Се говори во: | Србија и Црна Гора, Босна и Херцеговина и на други места (земји) |
| Реон: | Југоисточна Европа |
| Општ број на говорници: | 10 милиони |
| Ранглиста: | околу 75 |
| Класификација: | Индоевропски Словенски |
| Официјална положба | |
| Официјален јазик: | Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина |
| Контролиран од: | Српската академија на науките и уметностите |
| Јазични кодови | |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2(B) | scc |
| ISO 639-2(T) | srp |
| SIL | SRC |
Српскиот јазик е еден од стандардните верзии на штокавскиот дијалект (поранешниот стандард беше познат како српскохрватски јазик). Српскиот јазик се користи најмногу во Србија и Црна Гора, Хрватска, Република Српска (Босна и Херцеговина) и од Србите насекаде низ светот.
Во српскиот јазик, зборовите се пишуваат како што и се изговараат, и секоја буква претставува еден глас. Овој фонетички принцип е претставен во поговорката: "Пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано", принцип користен во повеќе балкански јазици. Овој принцип е поставен од академикот Вук Караџиќ.
Друга карактеристика на српскиот јазик е што тој се пишува на две азбуки: кирилица и латиница. Двете азбуки се речиси еднакви, а единствена разлика е во користењето на буквите. Ова е последица на историски причини, имено делот од српската популација кој бил под влијание на Австро-Унгарија пишувал на латиница, а другиот дел кој бил под влијание на Византија пишувал на кирилица. Денес, сите образовани луѓе ги познаваат и двете азбуки.
Содржина |
Распространетост
Дијалекти на српскиот јазик
Историја на српскиот јазик
Граматика на српскиот јазик
-
Главна статија: Граматика на српскиот јазик.
Именки
Падежи и деклинација на именки
Во српскиот јазик има седум падежи: номинатив, генитив, датив, акузатив, вокатив, инструментал и локатив. Кога именките се деклинираат, акцентот се менува за датив и локатив.
| Еднина | Класа I - м.р. I прозор |
Класа I - м.р. II -ац, и живи суштества магаре |
Класа I - с.р. I село |
Класа I - с.р. I главн што завршуваат на -e** дрво and Миле (име) |
Класа II - ж.р. I жена |
Класа II - ж.р. I -ka банка |
Класа II - ж.р. I -ga книга |
Класа III - ж.р. II љубов |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Номинатив | прозор prozor |
магарац magarac |
село selo |
дрво drvo Миле Mile |
жена žena |
банка banka |
књига knjiga |
љубав ljubav |
| Генитив | прозорa prozora |
магарца magarca |
селa sela |
дрвета drveta Милета Mileta |
женe žene |
банке banke |
књиге knjige |
љубави ljubavi |
| Датив | прозôру prozôru |
магâрцу magârcu |
сêлу sêlu |
дрвêту drvêtu Милету Miletu |
жêни žêni |
бâнци bânci |
књизи knjizi |
љубâви ljubâvi |
| Акузатив | прозор prozor |
магарца magarca |
село selo |
дрво drvo Милета Mileta |
жену ženu |
банку banku |
књигу knjigu |
љубав ljubav |
| Вокатив | прозорē prozore |
магарчē magarče |
селō selō |
дрвō drvō Миле Mile |
женō ženō |
банкō bankō |
књигō knjigō |
љубави ljubavi |
| Инструментал | прозорoм prozorom |
магарцом magarcom |
селoм selom |
дрветом drvetom Милетом Mile |
женoм ženom |
банком bankom |
књигом knjigom |
љубави (or -ју)* ljubavi(or -ју) |
| Локатив | прозóру prozóru |
магáрцу magárcu |
сéлу sélu |
дрвéту drvétu Милету Miletu |
жéни žéni |
бáнци bánci |
књизи knjizi |
љубaви ljubavi |
| Множина | прозори | магариња | села | дрва | жени | банки | книги | љубов |
| Номинатив | прозори prozori |
магарци magarci |
села sela |
дрва drva |
жене žene |
банке banke |
књиге knjige |
љубави ljubavi |
| Генитив | прóзорā prozora |
мáгарцā magarca |
сéлā sela |
дрвā drva |
жéнā žena |
бáнкā banka |
књигā knjiga |
љубави ljubavi |
| Датив | прозорима prozorima |
магарцима magarcima |
селима selima |
дрвима drvima |
женама ženama |
банкама bankama |
књигама knjigama |
љубавима ljubavima |
| Акузатив | прозоре prozore |
магарце magarce |
села sela |
дрва drva |
жене žene |
банке banke |
књиге knjige |
љубави ljubavi |
| Вокатив | прозори prozori |
магарци magarci |
села sela |
дрва drva |
женe žene |
банке banke |
књиге knjige |
љубави ljubavi |
| Инструментал | прозорима prozorima |
магарцима magarcima |
селима selima |
дрвима drvima |
женама ženama |
банкама bankama |
књигама knjigama |
љубавима ljubavima |
| Локатив | прозорима prozorima |
магарцима magarcima |
селима selima |
дрвима drvima |
женама ženama |
банкама bankama |
књигама knjigama |
љубавима ljubavima |
- Во зборовите од III-тата класа во инструментал еднина завршетокот може да биде -ју. Некои зборови претрпуваат промени, како на пример: љубав се менува во љубављу или младост станува младошћу и смрт станува срмћу
- Еднослоговните зборови што завршуваат на -о се деклинираат на овој начин.
- Именките нога, рука, око, уво (мак. нога, рака, око, уво) кои како делови на ловечкото тело доаѓаат во пар, имаат форми на генитив множина со завршеток -у: ногу, руку, очију, ушију.
Како да се одредат кои именки спаѓаат во кои класи:
- Ако именката завршува на согласка, најверојатно таа спаѓа во првата класа за м.р.
- Ако именката завршува на самогласките – o, или -e во еднина, тогаш таа спаѓа во првата класа на с.р. Но сепак некои мажки имиња не спаѓаат во оваа класа.
- Ако именката завршува на – a, тогаш таа е втора класа во ж.р. Исто така има и некои мажки именки што имаат женски завршетоци на – a, (пр: судија).
- Именките на класа III се skoro сите од ж.р. и завршуваат на согласки. Тие се разликуваат од првата класа поради тоа што тие означуваат апстрактни именки (пр: љубав, смрт, болест, младост). Но, именките како гост, мост, прст се од м.р.
Придавки
Промена
Придавките имаат три рода (машки, женски и среден), седум падежи (номинатив, датив, генитив, акузатив, инструментал, локатив и вокатив кој е формално еднаков на номинативот), два броја (еднина и множина) и две промени (определена и неопределена). Неопределената промена според завршетоците е еквивалентна на промената на именките. Определената промена е специфична само за придавките и се разликува од неопределената, и по форма и по значење.
| Определена промена | |||
|---|---|---|---|
| Еднина | м.р. | с.р. | ж.р. |
| Номинатив | нов(и) | ново | нова |
| Генитив | новог(а) | новог(а) | новe |
| Датив | новом | новом | новој |
| Акузатив | нов(и) | ново | нову |
| Вокатив | нови | ново | нову |
| Инструментал | новим | новим | новoм |
| Локатив | новом | новом | новој |
| Множина | |||
| Номинатив | нови | нова | нове |
| Генитив | нових | нових | нових |
| Датив | новим | новим | новим |
| Акузатив | нове | нова | нове |
| Вокатив | нови | нова | нове |
| Инструментал | новим | новим | новим |
| Локатив | новим | новим | новим |
Компарација на придавки
Придавките имаат три степени: позитив, компаратив и суперлатив.
| Еднина | М.Р. | С.Р. | Ж.Р. |
|---|---|---|---|
| Номинатив | добар бољи најбољи |
добро боље најбоље |
добра боља најбоља |
| Акузатив | добар бољи најбољи |
добро боље најбоље |
добру бољу најбољу |
| Генитив | доброг(а) бољег(а) најбољег(а) |
доброг(а) бољег(а) најбољег(а) |
добрe боље најбоље |
| Датив | добром бољем најбољем |
добром бољем најбољем |
доброј бољој набољој |
| Инструментал | добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
добром бољом најбољом |
| Локатив | добром бољем најбољем |
добром бољем најбољем |
доброј бољој набољој |
| Множина | М.Р. | С.Р. | Ж.Р. |
| Номинатив | добри бољи најбољи |
добра боља најбоља |
добре боље најбоље |
| Акузатив | добре боље најбоље |
добра боља најбоља |
добре боље најбоље |
| Генитив | добрих бољих најбољих |
добрих бољих најбољих |
добрих бољих најбољих |
| Датив | добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
| Инструментал | добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
| Локатив | добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
добрим бољим најбољим |
Глаголи
Помошни глаголи
Глагол јесам
Нема инфинитив и има само сегашно време:
| Лична заменка | Сегашност | Сегашност (нег. форми) | |
|---|---|---|---|
| Долга (акцентирана) форма | Долга (неакцентирана) форма | ||
| Ја (Јас) | јесам | сам | нисам |
| Ти (Ти) | јеси | си | ниси |
| Oн, Она, Оно (Тој, таа, тоа) | јесте | је | није |
| Ми (Ние) | јесмо | смо | нисмо |
| Ви (Вие) | јесте | сте | нисте |
| Oни, Оне, Она (Тие) | јесу | су | нису |
Глагол бити
Овој глагол е ист со македонскиот помошен глагол сум.
| Лич. заменка | Сегашност | Иднина | Минато | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект | ||
| Ја (Јас) | будем | ћу бити | будем био/ла | сам био/лa; био/лa сам | бих | бејах | биo/лa сам биo/лa |
| Ти (Ти) | будеш | ћеш бити | будеш биo/ла | си био/лa; био/лa си | би | бејаше | биo/лa си биo/лa |
| Он, Она, Оно (Тој, таа, тоа) | буде | ће бити | буде биo/лa/лo | је биo/лa/лo; биo/лa/лo је | би | бејаше | биo/лa/лo је биo/лa/лo |
| Ми (Ние) | будемо | ћемо бити | будемо били/лe | смо били/лe; били/лe смо | бисмо | бејасмо | били/лe смо били/лe |
| Ви (Ти) | будете | ћете бити | будете били/лe | сте били/лe; били/лe сте | бисте | бејасте | били/ле сте били/ле |
| Oни, Оне, Она (Тие) | буду | ће бити | буду били/лe/лa | су били/билe/билa; били/лe/лa су | бише | бејаху | били/лe/лa су били/лe/лa |
Правилни глаголи
| Лич. заменка | Сегашност | Иднина | Минато | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект | ||
| Ја (Јас) | радим | ћу радити | будем радиo/лa | сам радиo/лa; радиo/лa сам | рад+ах>рађах | радиo/лa сам радиo/лa | |
| Ти (Ти) | радиш | ћеш радити | будеш радиo/лa | си радиo/лa; радиo/лa си | рад+аше>рађаше | радиo/лa си радиo/лa | |
| Oн, Она, Оно (Тој, таа, тоа) | ради | ће радити | буде радиоo/лa/лo | је радиo/лa/лo; радиo/лa/лo је | рад+aше>рађaше | радиo/лa/лo је радиo/лa/лo | |
| ми (We) | радимо | ћемо радити | будемо радили/лe | смо радили/лe; радили/ле смо | рад+асмо>рађасмо | радли/лe смо радили/лe | |
| Ви (Вие) | радите | ћете радити | будете радили/ле | сте радили/лe; радили/ле сте | рад+асте>рађасте | радили/лe сте радили/лe | |
| Oни, Оне, Она (Тие) | раде | ће радити | буду радили/лe/лa | су радили/радилe/радилa; радили/лe/лa су | рад+аху>рађаху | радили/ле/лa су радили/ле/ла | |
Неправилни глаголи
| Лич. заменки | Сегашност | Иднина | Минато | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект | ||
| Ја (Јас) | могу' | ћу моћи | будем могаo/лa | сам могаo/лa; могаo/лa сам | могох | моћијах | могаo/лa сам могаo/лa |
| Ти (Ти) | можеш | ћеш моћи | будеш могаo/лa | си могаo/лa; могаo/лa си | може | моћијаше | могаo/лa си могаo/лa |
| Он, Она, Оно (Тој, таа, тоа) | може | ће моћи | буде могаo/лa/лo | је могаo/лa/лo; могаo/лa/лo je | може | можијаше | могаo/лa/лo je могаo/лa/лo |
| Ми (Ние) | можемо | ћемо моћи | будемо могли/ле | смо могли/ле; могли/ле смо | могосмо | моћијасмо | могли/ле смо могли/ле |
| Ви (Вие) | можетe | ћете моћи | будете могли/ле | сте могли/ле; могли/ле сте | могосте | моћијасте | могли/ле сте могли/ле |
| Oни, Оне, Она (Тие) | могу | ће моћи | буду могли/лe/лa | су могли/моглe/моглa; могли/ле/ла су | могоше | моћијаху | могли/ле/ла су могли/лe/лa |
Предлози
| Предлог | Падеж | Услов | Пример |
|---|---|---|---|
| među | акузатив | со глагол што означува движење | ići među ljude = « да оди помеѓу луѓе » |
| инструментал | со глагол што не означува движење | biti među ljudima = « да се биде помеѓу луѓе » | |
| na | акузатив | со глагол што означува движење | postaviti na sto = « да се постави на масата » |
| локатив | со глагол што не означува движење | biti na stolu = « да се биде на масата » | |
| nad(a) | акузатив | со глагол што означува движење | uzdigati se nad more = « да се воздигне над морето » |
| инструментал | со глагол што не означува движење | nalaziti se nad morem = « се наоѓа над морето » | |
| o | акузатив | obesiti o nešto = « да обеси нешто » | |
| локатив | govoriti o nečemu = « да зборува за нешто » | ||
| pod(a) | акузатив | со глагол што означува движење | padati pod stolicu = « да падне под столицата » |
| инструментал | со глагол што не означува движење | ležati pod stolicom = « да лежи под масата » | |
| pred(a) | акузатив | со глагол што означува движење | pozoviti pred kralja = « да се доведе пред кралот » |
| инструментал | со глагол што не означува движење | govoriti pred kraljem = « да зборува пред кралот » | |
| s(a) | генитив | iskočiti sa stola = « отскокни од стол » | |
| инструментал | со нешто | s mužem = « со мажот ми » | |
| u | генитив | u Branka Ćopića = « во Бранко Ќопиќ» | |
| акузатив | со глагол што означува движење | ići u selo = « да оди во село » | |
| локатив | со глагол што не означува движење | živeti u selu = « да живи во село » | |
| za | акузатив | za profesora = « за професорот » | |
| инструментал | za profesorom = « за професорот » |
Видете исто така
Надворешни врски
- Работилница за српски јазик и култура, курс за српски јазик.
Оваа статија е никулец. Може да помогнете со нејзиното проширување.|
западнословенски јазици |
stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History