Кратово

Кратово

Поглед кон Кратово

Грб

Локација

Општина Кратово на мапата на Македонија.

Временска зона : CET (GMT +1)
- лето : CEЛT (GMT +2)

Општи податоци

Име

Кратово

Мото

Градот на куилте и мостовите

Поштенски код

1360

Повикувачки број

(+389) 031

Автомобилска ознака

Официјално мрежно место

opstinakratovo.gov.mk

Историја

Стари имиња

Кратер
Коритос
Коритон

Управа

Држава

Република Македонија

Општина

Кратово

Градоначалник

Мите Андоновски

Географија

Површина

376 km²

Надморска височина

1000 m

Население

Население
- мажи
- жени

6.924 (2002)
3,505
3,419

Образование
- високо
- средно
- основно
- неписмени

542
2994
2460
728

Густина

27,8 ж./km² (2002)

Кратовска стара куќа

Кратово се наоѓа во североисточниот дел на Македонија, сместен во гролто на изгаснат вулкан. Градот е еден од најстарите градови во Македонија и на Балканот. Во 2002 година градот имал 6,924 жители.^[1]

Содржина

1 Географија
2 Клима
3 Извор на името
4 Историја
5 Население
6 Стопанство
7 Култура
- 7.1 Архитектура
- 7.2 Археолошки локалитети
8 Медиуми
9 Спорт и рекреација
10 Личности
11 Видете исто така
12 Надворешни врски
13 Извори

Географија

Кратово се наоѓа во североисточниот дел на Република Македонија, помеѓу општините Крива Паланка, Пробиштип, Свети Николе, Куманово и Кочани, во западноит дел на планината Осогово, во кратер на изгаснат вулкан. Низ него тече Крива Река и три помали реки.

Кратово е поврзан со регионалниот пат „Р-206“, кој овозможува поврзување на градот со другите магистрални патови:

„Патот М-2“ ,кој го поврзува со Крива Паланка и Република Бугарија во едниот правец , а со Куманово и Скопје во другиот правец.
„Патот М-5“ го поврзува градот преку Пробиштип, Кочани , Делчево и Р.Бугарија во еден правец, а во другиот правец со Штип, Велес, Гевгелија и Р.Грција.

Клима

Климата е умерено континентална и планинска, поради надморската височина на градот. Во стругата на реката Крива се чувствува влијанието на Вардарската долина и Средоземјето.

Температурата на воздухот се разликува во летниот период во однос на зимскиот период. Максималната температура во летниот период е 38,5°С, а минималната во зимски период е -16,5°С, просечно температура изнесува 11,3 °С.

Врнежите се движат од 550 мм до 750 мм воден талог на 1м², во зависност од апсолутната височина. Најизразени врнежи има во април, мај, октомври и ноември, а најсушни се месеците - август , септември и февруари. Кратово спаѓа под влијание на југозападни ветрови кои доведуваат до топло и врнежливо време, а североисточните ветрови дуваат од планинските делови и условуваат суво и ладно време.

Извор на името

Постојат повеќе примери за изворот на името на градот Кратово. Името Кратово доаѓа од местоположбата на градот, кој лежи на вулканска подлога, односно вулкански кратер. Според преданието, градот го добил името по зборовите „кират-ова“, по името на тврдината на бреговите на Кратовска Река, урната од турците. Бо времето на Византија, градот е наречен „Коритос“ или „Коритон“.^[2]

Историја

Главна статија: Историја на Кратово.

Подрачјето било населено уште во римско време. Градот бил познат како рударски град под името „Кратишкара“, кој ѝ припаѓал на римската провинција Дарданија. Во Византискио време, Кратово е познато како „Коритос“ или „Коритон“, што ја објаснува и неговата местоположба, „корито во које се наоѓа градот“. Во времето на владеењето на Стефан Немања, во 1189 година, Кратово било присвоено кон Србија, под Србска надвласт со градот властувал деспотот Оливер Јован Грчиќ. Зa постоењето на Кратово разкажувал Хомеровиот еп "Илијада" во VI в.п.н.е. Како доказ служат и монетите од времето на Адолион Пајонски, крал кој владеел од 315 до 285 г.п.н.е. Во тоа време, градот тргувал со злато, сребро и бакар. Градот го посетил и турскиот Султан Мурат. Од 1689 до 1805 градот бил запустен. Во втората половина на 14 век, Кратово подпаѓа под Отоманска империја. Во 16 век и во 17 век, во составот на новоосвоените територии на Османлиското царство, градот станал подрачен центар.^[3]

Население

Во 1836 година, градот имал 56 000 жители.^[4] Во втората половина на 19 век, бројот на населението било неизменето. Во турските записи пишува дека од 303 жители, 74 биле исламизирани, што во тогашна Македонија, Кратово спаѓал меѓу градовите кои биле најнаселени со муслимани.^[5]

Според пописот од 2002 година, во градот Кратово живеат 6924 жители^[6] од кои:

Македонци, 6,724
Роми, 151
Останати, 49

Стопанство

Развојот на Кратово започнува во втората половина на XX век. Меѓу значителните претпријатиа од тоа време, се комбинатот „Силекс“, фабриката за брусеви и брусно платно „Иднина“, модната конфекција „Кратовчанка“ и други производни капацитети, во кои почнало поширокото вработување. Во транзицијата се затвориле сите поголеми производни капацитети. Градот има невработени 1899 лица.^[7] Денес од поголемите претпријатиа во Кратово работат: „АДК РИК-Силекс“, состав на повеќе профитни центри и „Иднина“, производство на брусеви, брусно платно и хартија. Градот има 150 трговски друштва и 4 текстилни погони. Во гранката на земјоделието, најзастепени се културите пченица и јачмен.Градот е аграрно индустриски.^[8]

Култура

Кратово во средниот век бил познат по своеата Кратовско книжевно училиште, које заедно со книжевното училиште на манастирот Св. Гаврил Лесновски биле особено активни од 12 век до 14 век. Во училиштата се препишувале стари книги, и се пишувале нови текстови од црковна содржина, со што Кратово во раниот среден век станал културен центар.

Кратово ги има следниве културни установи: музеј на град Кратово, домот на културата и градска библотека. Од образовни институции има, едно средно училиште ДСУ "Митко Пенџуклиски", детската градинка „Царка Андреева“, итернат, приватно училиште за странски јазици и едно основно ОУ "Кочо Рацин".

Во Кратово има три православни цркви. Во време на турското владеење градот имал преку 20 цркви, од кои се пронајдени остатоци.

црквата “Св. Никола-чудотворец” во Царина маала, обновена 1848 год.
црквата “Св.Јован Претеча” - во средна маала, обновена 1836 год. и
црквата “Св.Ѓорѓи Кратовски” сместена во старите гробишта. Таа била посветена на единствениот маченик, прогласен за светец од Кратово од 16 век “Св.Ѓорѓи Кратовски” кој поради својата вера во христијанството бил спален 1515 год. во Софија. Во негова чест и слава и во чест на зачекорувањето во третиот сехристијански Милениум, Советот на општината Кратово го прогласил празникот “Свети Ѓорѓи Кратовски” за патронен празник на градот кој се слави на 24 февруари, а светецот “Свети Ѓорѓи Кратовски” станал симбол и заштитник на градот и општината.

Архитектура

Главна статија: Архитектура во Кратово.

Кратово е изградено со типична старогратска македонска архитектура, и е познато по своите кули и мостови. Во гардбите е значителен каменот и дрвната конструкција, пересте и плитар, со што на градбите им овозможува еластичнот и цврстина. Стреите и таваните биле украсувани со декоративни штички. Чардаците на секоја куќа се посебно обележие на кратовската куќа. Од чардакот зависела и обликата на куќата. Вратите на куќите се еден од најубавите и најобработени детаљи, тие се како еднокрилни или пак двокрилни. Во минатото секоја кратовска куќа имала бања за капење. Како посебна просторија во куќата имала огниште, кое служело за загревање на просториите и за готвење храна.^[9]

Археолошки локалитети

Златен Град
Големо Градиште, остатоци на град од 6 век
Куклица, природни камени кули
Цоцев Камен, праисторијски обсерваториј

Медиуми

Кратово има радио станица Радио Кратово, која ја објавува информативната дејност во општината и градот. Градот има две државни и две приватни телевизиски станици кои работат на територијата на целата држава и една кабловска телевизиска станица “Крателсат”.

Спорт и рекреација

Подрачјето на градот е покриено со природно зеленило, располага со убави излетнички места, како: планината „Лисец“ и „Буковец“ и долината на реката Злетовица и Крива Река. Градот го има хотелот “Кратис” и повеќе угостителски објекти и градски олимписки базен во сопственост на АД РИК “Силекс”-Кратово.

Во градот има, една спортска сала, фудбалски стадион на фудбалскиот клуб “Силекс”, кој се натпреварува во Првата Македонска фудбалска лига. ФК Силекс во минатото освоил три шампионски титули и два купа на Македонија. Исто така има и два женски ракометни клуба: РК “Кратово” и РК ”Добра Вода”, кои се натпреваруваат во „Првата Македонска ракометна лига“, карате клуб и шаховски клуб “Кратово”.^[10]

Личности

Родени во Кратово

Љубисав Иванов - Ѕинго (1936 - ), претседател на Социјалистичката партија на Македонија и пратеник во Собранието на Република Македонија
Борис Борозанов (1897 - 1951), артист и режисер
Георги Данаилов (1877 - 1928), просветен деец
Св. Ѓорѓи Кратовски (1496/1497 - 1515), светец новомаченик
Григор Манасиев (? - 1903), просветен деец и револуционер
Ефрем Каранов (1852 - 1927), фолклорист и деец
Јосиф Даскалов (1868 - 1909), револуционер
Михаил Монев, револуционер
Павел Шатев (1882 - 1951), револуционер
Стефчо Максимов (? - 1898), просветен деец
Стојан Леков (? - 1924), револуционер
Цане Андреевски (р.1930), писател
Јаким Игнатиев револуционер, член на ВМРО
Стојанче Андонов - Дито (р. 08.06.1980), македонски академски сликар