რუსეთი

სექციების სია 1 სახელწოდება 2 გეოგრაფია 3 სახელმწიფო 4 ტერიტორიული მოწყობა 4.1 ფედერალური ოკრუგები 4.2 ეროვნული რესპუბლიკები 5 დემოგრაფია 5.1 რუსეთის ქალაქები მოსახლეობის მიხედვით 5.2 რუსეთის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა 6 ეკონომიკა 7 უახლესი ისტორია 8 კულტურა

სახელწოდება

• ოფიციალური: რუსეთის ფედერაცია.
• ეროვნული: Россия, Российская Федерация.
• ეტიმოლოგია: შესაძლოა სახელწოდება მომდინარეობდეს შვედური სიტყვისაგან rus, რაც „მცხოვრებს“ ნიშნავს. თვით რუსული ენით ეს ტერმინი არ აიხსნება.

გეოგრაფია

ქვეყანა აღმოსავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ აზიაში. ფართობის მიხედვით (17.075.400 კვ. კმ) მსოფლიოს უდიდესი სახელმწიფოა. გამოიყოფა დიდი გეოგრაფიული რაიონები — აღმოსავლეთ-ევროპის ვაკე, დასავლეთ-ციმბირის დაბლობი, ცენტრალური ციმბირის მაღლობი. ტერიტორიის ნაწილი მთიან რეგიონებს უკავიათ — ალტაი, ჩრდილოეთი კავკასია, კოლიმა, საიანი, ურალი. უმაღლესი მწვერვალია — იალბუზი, 5,633 მ. მთავარი მდინარეები — ამური, ანგარა, ირტიში, ლენა, ობი, ვოლგა, ენისეი. ტბები — ბაიკალი, კასპიის ზღვა, ლადოგა, ონეგა.

სახელმწიფო

• სახელმწიფო სისტემა — გარდამავალი.
• სახელმწიფოს მეთაური — პრეზიდენტი დიმიტრი მედვედევი (2008 წლიდან).
• მთავრობის მეთაური — პრემიერ-მინისტრი ვლადიმირ პუტინი (2008 წლიდან).
• საკანონმდებლო ორგანო — ორპალატიანი ფედერალური კრება (ფედერაციის საბჭო — 178 წევრი და სახელმწიფო დუმა — 450 წევრი).
• პოლიტიკური პარტიები — კომუნისტური პარტია (თავმ. გ. ზიუგანოვი), მოძრაობა „ნაშ დომ — როსია“ (ვ. ჩერნომირდინი), ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (ვ. ჟირინოვსკი), გაერთიანება „იაბლოკო“ (ვ. იავლინსკი).

ტერიტორიული მოწყობა

რუსეთის ფედერაცია 89 თანაბარუფლებიანი სუბიექტისაგან შედგება, მათ შორის — 21 რესპუბლიკაა (республика), 1 ავტონომიური ოლქი (автономная область), 10 ავტონომიური ოკრუგი (автономный округ), 6 მხარე (край), 49 ოლქი (область) და 2 ფედერალური ქალაქი (город — მოსკოვი, სანკტ-პეტერბურგი).

ფედერალური ოკრუგები

2000 წლის მაისში პრეზიდენტის დეკრეტით შემოღებულ იქნა ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა — 7 ფედერალური ოკრუგი:

• ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — მოსკოვი)
• ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — სანქტ-პეტერბურგი)
• სამხრეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — დონის როსტოვი)
• ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ნიჟნი-ნოვგოროდი)
• ურალის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ეკატერინბურგი)
• ციმბირის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ნოვოსიბირსკი)
• შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგი (ადმ. ცენტრი — ხაბაროვსკი)

ეროვნული რესპუბლიკები

რესპუბლიკა	ფართობი (ათასი კმ²)	მოსახლ. (ათასი)	დედაქალაქი
ადიღე	7,6	438	მაიკოპი
ალთაის რესპუბლიკა	92,6	202	გორნო-ალტაისკი
ბაშკირეთი	143,6	4.044	უფა
ბურიატეთი	351,3	1.003	ულან-უდე
დაღესტანი	50,3	2.094	მაჰაჩყალა
ინგუშეთი	3.8	488	მაგასი
ყაბარდო-ბალყარეთი	12,5	788	ნალჩიკი
ყალმუხეთი	76,1	308	ელისტა
ყარაჩაი-ჩერქეზეთი	14,1	429	ჩერკესკი
კარელია	172,4	736	პეტროზავოდსკი
კომი	415,9	1.163	სიკტივკარი
მარეთი ელ	23,2	735	იოშკარ-ოლა
მორდვეთი	26,2	888	სარანსკი
რესპუბლიკა სახა (იაკუტია)	3.103,0	887	იაკუტსკი
ჩრდილოეთ ოსეთი-ალანია	8,0	689	ვლადიკავკაზი
თათრეთი	68,0	3.683	ყაზანი
ტუვა	170,5	306	კიზილი
უდმურტეთი	42,1	1.596	იჟევსკი
ხაკასეთი	61,9	568	აბაკანი
ჩეჩნეთი	8.6	490	გროზნო
ჩუვაშეთი	18,3	1.313	ჩებოქსარი

დემოგრაფია

• მოსახლეობა — 144,5 მლნ (2003), მათ შორის — რუსი 81,5 %, თათარი 3,8 %, უკრაინელი 3 %, ჩუვაში 1,2 %, ბაშკირი0,9 %.
• სახელმწიფო ენა — რუსული.
• რელიგია — მართლმადიდებელი ქრისტიანობა, ისლამი, იუდაიზმი.
• დედაქალაქი — მოსკოვი (8.368 ათასი).
• დიდი ქალაქები — სანკტ-პეტერბურგი (4.582), ნიჟნი ნოვგოროდი (1,340), ეკატერინბურგი (1,257), ნოვოსიბირსკი (1,395), სამარა (1.147), ომსკი (1.132), ყაზანი (1.114), უფა (1.097), ჩელიაბინასკი (1.080).

რუსეთის ქალაქები მოსახლეობის მიხედვით

№	რუსეთის უდიდესი ქალაქები	ფედერაციული სუბიექტები	მოსახლეობა	№	რუსეთის უდიდესი ქალაქები	ფედერაციული სუბიექტები	მოსახლეობა	მოსკოვი სანქტ-პეტერბურგი
1	მოსკოვი	მოსკოვი	10,126,424	11	უფა	ბაშკირეთი	1,042,437
2	სანქტ-პეტერბურგი	სანქტ-პეტერბურგი	4,661,219	12	ვოლგოგრადი	ვოლგოგრადი	1,011,417
3	ნოვოსიბირსკი	ნოვოსიბირსკი	1,425,508	13	პერმი	პერმი	1,001,653
4	ნიჟნი-ნოვგოროდი	ნიჟნი-ნოვგოროდი	1,311,252	14	კრასნოიარსკი	კრასნოიარსკი	909,341
5	ეკატერინბურგი	სვერდლოვსკი	1,293,537	15	სარატოვი	სარატოვი	873,055
6	სამარა	სამარა	1,157,880	16	ვორონეჟი	ვორონეჟი	848,752
7	ომსკი	ომსკი	1,134,016	17	ტოლიატი	სამარა	702,879
8	ყაზანი	თათრეთი	1,105,289	18	კრასნოდარი	კრასნოდარი	646,175
9	ჩელიაბინსკი	ჩელიაბინსკი	1,077,174	19	ულიანოვსკი	ულიანოვსკი	635,947
10	დონის როსტოვი	როსტოვი	1,068,267	20	იჟევსკი	უდმურტეთი	632,140
2002 წლის მონაცემები

რუსეთის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა

№	ეთნიკური შემადგენლობები	მოსახლეობის რაოდენობა	%
1	რუსები	116 889 107	80,03
2	თათრები	5 554 601	3,33
3	უკრაინელები	2 942 961	2,03
4	ბაშკირები	1 673 389	0,98
5	ჩუვაშები	1 637 094	1,13
6	ჩეჩნები	1 360 253	0,94
7	სომხები	1 130 491	0,78
8	მორდვები	843 350	0,58
9	ავარიელები	814 473	0,56
10	ბელორუსები	807 970	0,56
11	ყაზახები	653 962	0,45
12	უდმურტები	636 906	0,44
13	აზერბაიჯანელები	621 840	0,43
14	მარიაცები	604 298	0,42
15	გერამნელები	597 212	0,41
16	ყაბარდოელები	519 958	0,36
17	ოსები	514 875	0,35
18	დარგუელები	510 156	0,35
19	ბურიატები	445 175	0,31
20	იაკუტელები	443 852	0,31
21	კუმიკები	422 409	0,29
22	ინგუშები	413 016	0,28
23	ლეკები	411 535	0,28
24	კომელები	293 406	0,2
25	ტუველები	243 442	0,17
26	ებრაელები	229 938	0,16
27	ქართველები	197 934	0,14
28	ყარაჩაელები	192 182	0,13
29	ბოშები	182 766	0,13
30	ყალმუხები	173 996	0,12
31	მოლდოველები	172 330	0,12
32	კორეელები	148 556	0,1
33	სხვა ქვეყნის წარმომადგენლები	2 414 558	1,66

ეკონომიკა

რუსეთი ინდუსტრიულ-აგრარული ქვეყანაა. ქვეყანას აქვს ნავთობის, ბუნებრივი აირის, ქვანახშირის მნიშვნელოვანი მარაგები, საშენი ხე-ტყე, სხვა სტრატეგიული მინერალები, რაც ქვეყნის შემოსავლების ძირითადი წყაროა. მრეწველობის წამყვანი დარგებია: მანქანათმშენებლობა, შავი და ფერადი მეტალურგია, ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა, სატყეო მეურნეობა და სხვა. მნიშვნელოვანი წილი აქვს სოფლის მეურნეობას. ექსპორტის ძირითადი ელემენტებია — ბუნებრივი გაზი, ნავთობი, მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, ხე-ტყე, ქვანახშირი, კვების პროდუქტები. ეროვნული ვალუტა — რუსული რუბლი (RUR).

უახლესი ისტორია

• 1991 წელს სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ გახდა მისი სამართალმემკვიდრე.
• 1992 წელს ჩამოაყალიბა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა.
• 1993 წელს მიღებულ იქნა რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუცია.
• 1990-იანი წლების მე-2 ნახევარში გაურთულდა მდგომარეობა ფედერაციის სუბიექტებთან, განსაკუთრებით ჩეჩნეთთან.
• 1999 წლის ბოლოს პოლიტიკური კავშირი შეკრა ბელარუსთან.

კულტურა

• არქიტექტურა: პეტერბურგის ისტორიული ცენტრი, კიჟი პოგოსტი, კრემლი და წითელი მოედანი, ამაღლების ტაძარი მოსკოვში, ნოვგოროდი და მისი შემოგარენი, დიდი ნოვგოროდი, ვლადიმირისა და სუზდალის მონუმენტები.
• სხვა ღირშესანიშნაობები: სოლოვეცკის კუნძულის ისტორიული ანსამბლი, ბაიკალის ტბა, კამჩატკის ვულკანები, კავკასიის მინერალური წყლები.
• სულიერი კულტურა: რუსული ეპოსი — თქმულება იგორზე (XII ს.).

ხ • გ • რ პოსტ–საბჭოთა ქვეყნები ქვეყნები  აზერბაიჯანი ·  ბელარუსი ·  ესტონეთი ·  თურქმენეთი ·  ლატვია ·  ლიტვა ·  მოლდოვა ·  რუსეთი ·  საქართველო ·  სომხეთი ·  ტაჯიკეთი ·  უზბეკეთი ·  უკრაინა ·  ყაზახეთი ·  ყირგიზეთი კონფლიკტური ზონები  აფხაზეთი ·  დნესტრისპირეთი ·  ინგუშეთი ·  მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ·  სამხრეთი ოსეთი ·  ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია

ხ • გ • რ დიდი რვიანი  კანადა   საფრანგეთი   გერმანია   იტალია   იაპონია   რუსეთი   გაერთ. სამეფო   აშშ

ხ • გ • რ დსთ-ის ქვეყნები  აზერბაიჯანი ·  ბელარუსი ·  თურქმენეთი ·  მოლდოვა ·  რუსეთი ·  სომხეთი ·  ტაჯიკეთი ·  უზბეკეთი ·  უკრაინა ·  ყაზახეთი ·  ყირგიზეთი

ხ • გ • რ ევროპის ქვეყნები  ავსტრია ·  აზერბაიჯანი1 ·  ალბანეთი ·  ანდორა ·  ბელარუსი ·  ბელგია ·  ბოსნია და ჰერცეგოვინა ·  ბულგარეთი ·  გერმანია ·  დანია3 ·  გაერთ. სამეფო3  ესპანეთი3 ·  ესტონეთი ·  ვატიკანი ·  თურქეთი1 ·  ირლანდია ·  ისლანდია ·  იტალია ·  კვიპროსი2 · ლატვია ·  ლიტვა ·  ლიხტენშტაინი ·  ლუქსემბურგი ·  მაკედონია ·  მალტა ·  მოლდოვა ·  მონაკო ·  მონტენეგრო  ·  ნიდერლანდი3 ·  ნორვეგია3 ·  პოლონეთი ·  პორტუგალია ·  რუმინეთი ·  რუსეთი1 ·  საბერძნეთი ·  სან-მარინო ·  საფრანგეთი3 ·  საქართველო1 ·  სერბეთი ·  სლოვაკეთი ·  სლოვენია ·  სომხეთი2 ·  უკრაინა ·  უნგრეთი ·  ფინეთი ·  ყაზახეთი1 ·  შვეიცარია ·  შვედეთი ·  ჩეხეთი ·  ხორვატია · 1 ტერიტორიის დიდი ნაწილი აზიაშია.  2 მთლიანად აზიაში, მაგრამ კულტურულ-სოციალური კავშირები აქვს ევროპასთან.  3 აქვს დამოკიდებული და მსგავსი ტერიტორიები ევროპის გარეთ.

ხ • გ • რ აზიის ქვეყნები ავღანეთი · აზერბაიჯანი1 · არაბეთის საემიროები · აღმ. ტიმორი4 · ბაჰრეინი · ბანგლადეში · ბჰუტანი · ბრუნეი · კვიპროსი · ეგვიპტე3 · ერაყი · ვიეტნამი · თურქეთი1 · თურქმენეთი · ინდოეთი · ინდონეზია4 · ირანი · ისრაელი · იაპონია · იემენი3 იორდანია · კამბოჯა · კატარი · ჩრდ. კორეა · სამხ. კორეა · ლაოსი · ლიბანი · მალაიზია · მალდივის კუნძულები · მონღოლეთი · მიანმარი · ნეპალი · ომანი · პაკისტანი · რუსეთი1 · საუდის არაბეთი · საქართველო1 · სინგაპური · სირია · სომხეთი · ტაივანი2 · ტაილანდი · ტაჯიკეთი · უზბეკეთი · ფილიპინები · შრი-ლანკა · ჩინეთი · ქუვეითი · ყაზახეთი1 · ყირგიზეთი დამოკიდებული და სხვა ტერიტორიებისთვის, იხ. დამოკიდებული ტერიტორია და არცნობილი ქვეყნების სია. 1 ნაწილობრივ ევროპაშია.  2 ტაივანი ოფიციალურად არ არის ცნობილი გაეროს მიერ; იხ. ტაივანის პოლიტიკური სტატუსი. 3 ნაწილობრივ აფრიკაშია.  4 ნაწილობრივ ან მთლიანად ეკუთვნის ოკეანიას.

stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History