Klettgau


Uusicht vom Süblinger Rande gege Halau hi

Chleggi oder Chleggau isch de Name vom Piet zwüschet em Rande und de Wuetach und umfasst de westlich Tail vom Kantoo Schaffuuse i de Schwiiz und de südöstlich Tail vom Landchrais Waldshuet im Badische. S Chleggi isch fruchtbar und drum vo de Landwertschaft prägt, die wichtigste Produkt sind Chorn und i de Dörfer Chleggau, Erzinge, Rechberg, Halau, Traadinge und Osterfinge werd Wii gmacht. Z Beringe gits no e chliini Industrii. Prägt werd d Landschaft dur de 930 Meter höchi Rande.

Inhaltsverzeichnis

Gschicht

I de spoote Latène-Zitt isch underhalb vom Rhiifall s Doppeloppidum vo Alteburg-Rhiinau glege, e recht wichtigs Handelszentrum im 1. vorchristliche Joorhundert, wo zu de Helvetier ghört het. Im Chleggi selber hend möglicherwiis d Latobriger gwont, doch isch da nöd gwüss. I de Römerzitt isch s Chleggi dicht bisidlet gsii, s Zentrum isch bi Iuliomagus (hüt: Schlaate) gsii, wo a de Römerstroos vo Tenedo (hüt: Zorzach) a d Toene gfüert het. Anderi römischi Sidlige sind bi Süblinge, Osterfinge, Beringe und Gaisslinge glege. D Römer sind au die gsii, wo de de Wiibau iigfüert hend.

D Alemane hend sich offesichtlich erscht im iigende 5. Jh. im Chleggi niderloo und z Schlaate e grösseri Sidlig gründet. Im früene Mittelalter isch d Groofschft Chlettgau (806: Chletgowe: 844: Chleggowe) errichtete wore.

De Sitz vo de hochmittelalterliche Landgroofschaft Chlettgau isch Düenge gsii. Im Joor 1288 het de König Rudolf vo Habsburg sin Enkel Rudolf III. vo Habsburg-Laufeburg as Landgroof öber s Chleggi iigsetzt. Dur Hüüroot im Joor 1408 mit de Erbtochter Ursula vo Habsburg-Laufeburg het de Groof Rudolf III. vo Sulz s Chleggi öberchoo. D Sulzer hend sich drufabe mitem Chloster Rhiinau aaglait, wo vill Bsitz im Chleggi ghaa het. De Groof Johann Ludwig II. vo Sulz het wel sini Famili hochverschuldet gsii isch, im Joor 1651 a de Stadt Züri s Rafzerfeld und s Dorf Nohl verchauft und sechs Joor spööter sind meriri Dörfer a de Stadt Schaffuse verchauft wore. Wel er nu zwo Töchtere ghaa het, isch de verblibnig Rest vo de Landgroofschaft ane 1687 dur Hüroot a d Schwarzeberger cho. 1812 isch den d Landgroofschaft Chleggi zum Grossherzogtum Bade cho.

Dialäkt

De Dialäkt vom Chläggi ghört zum Hochalemannische, wie au de Name Chläggi zaigt, mit de Uusprooch vo /k-/ as /ch-/: Chind, Chue. Uuffällig isch d Uusprooch vo altem /ei/ as »braats aa« wie i: Aache, Gmaand, Staa. Hüt ghört mer da fast numeno z Schlaate (Schleitheim), z Halau und im Dorf Chleggau. S alti langi /â/ isch deför zumene lange /oo/ wore: Gmaandroot, Sprooch. De Schriftsteller Albert Bächtold (1891-1981) us Wilchinge het im Chläggemer-Dialäkt gschribe.

Gmaande

Schaffuusischi Gmaande wo zum Chleggi ghööret: Beringe, Gäächlinge, Gudmedinge, Halau, Lööninge, Nüüchilch, Oberhalau, Osterfinge, Rüedlinge, Süblinge, Traadinge und Wilchinge. Au d Zürcher Gmaind Eglisau het ursprüngli zum Chleggi ghört.

Badischi Gmaande im Chleggi: Chleggau, Dettighofe, Erzinge, Hooedänge, Jeestätte, Küssaberg, Lauchringe und Lottstätte.

Weblinks







stock | retire | vm
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History